System kaucyjny dla opakowań po napojach stanowi jedno z kluczowych rozwiązań wspierających gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz zwiększenie poziomu recyklingu odpadów opakowaniowych. W Polsce jego wdrożenie wynika z przepisów krajowych dostosowujących regulacje do wymogów Unii Europejskiej w zakresie ograniczania odpadów i zwiększania odzysku surowców. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami system kaucyjny zaczął funkcjonować od 1 października 2025 r., obejmując wybrane rodzaje opakowań po napojach wprowadzanych do obrotu na rynku krajowym.
Istota systemu kaucyjnego
Istotą systemu kaucyjnego jest pobieranie od konsumenta zwrotnej kaucji przy zakupie napoju w określonym opakowaniu. Kaucja ta nie stanowi elementu ceny produktu, lecz depozyt, który konsument może odzyskać po zwrocie pustego opakowania. Mechanizm ten ma zachęcać do oddawania zużytych opakowań i umożliwiać ich ponowne wykorzystanie lub przetworzenie. W praktyce oznacza to powstanie dodatkowego strumienia rozliczeń pomiędzy producentami, operatorami systemu kaucyjnego oraz jednostkami handlowymi uczestniczącymi w systemie.
System obejmuje w szczególności jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych do 3 litrów, puszki metalowe do 1 litra oraz butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 litra. W momencie sprzedaży napoju sprzedawca pobiera od klienta kaucję, która następnie podlega rozliczeniu w ramach systemu kaucyjnego po zwrocie opakowania.
Nie wszystkie jednostki handlowe będą jednak prowadzić zbiórkę opakowań i obsługiwać ich zwrot. Zgodnie z przepisami obowiązek przyjmowania zwrotów dotyczy przede wszystkim sklepów o powierzchni sprzedaży przekraczającej 200 m². Mniejsze placówki handlowe mogą przystąpić do systemu dobrowolnie, jednak nie mają takiego obowiązku. W praktyce oznacza to, że część sklepów będzie jedynie pobierać kaucję przy sprzedaży napojów, nie prowadząc jednocześnie punktu zwrotu opakowań. W wielu większych placówkach zwroty będą realizowane za pomocą specjalnych automatów do zbiórki opakowań, natomiast w mniejszych sklepach – jeśli zdecydują się uczestniczyć w systemie – przyjmowanie opakowań może odbywać się manualnie.
Taka konstrukcja systemu powoduje określone konsekwencje dla rachunkowości jednostek handlowych. Szczególne znaczenie ma prawidłowe ujęcie pobieranej kaucji w księgach rachunkowych, jej ewidencja oraz rozliczenia z operatorem systemu kaucyjnego. W przypadku jednostek handlowych, które nie prowadzą punktów zwrotu opakowań, pojawiają się dodatkowe wątpliwości dotyczące charakteru pobieranych środków oraz sposobu ich prezentacji w sprawozdaniu finansowym.
W dalszej części artykułu omówione zostaną zasady ewidencji księgowej kaucji w jednostkach handlowych nieprowadzących punktów zwrotu opakowań, ze szczególnym uwzględnieniem momentu jej pobrania, rozliczeń z operatorem systemu oraz wpływu tych operacji na wynik finansowy jednostki.
Pozostałe 67% artykułu dostępne jest dla zalogowanych użytkowników serwisu.
Jeśli posiadasz aktywną prenumeratę przejdź do LOGOWANIA. Jeśli nie jesteś jeszcze naszym Czytelnikiem wybierz najkorzystniejszy WARIANT PRENUMERATY.
Zaloguj Zamów prenumeratę Kup dostęp do artykułuŹródło: Controlling i Rachunkowość Zarządcza nr 05/2026
