Zasady ustalania ogólnego momentu powstania obowiązku podatkowego w VAT są stosunkowo proste. Problem pojawia się jednak z uwagi na liczne wyjątki od tej reguły, czyli tzw. szczególne momenty powstania obowiązku podatkowego. Prawidłowe ich rozpoznanie i zastosowanie pozwala uniknąć odpowiedzialności karnej skarbowej.
W myśl art. 5 ustawy o VAT opodatkowaniu podlegają:
- odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju,
- eksport towarów,
- import towarów na terytorium kraju,
- wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju,
- wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.
Ogólna zasada – powstanie obowiązku podatkowego w VAT
W myśl zasady ogólnej, która została uregulowana w art. 19a ust. 1 ustawy o VAT, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi.
W przypadku usług realizowanych częściowo uznaje się je za wykonane również wtedy, gdy zrealizowano część usługi, dla której przewidziano odrębną zapłatę. Natomiast w odniesieniu do usług, dla których ustalono kolejne terminy płatności lub rozliczeń, są one traktowane jako wykonane z końcem każdego okresu rozliczeniowego, do którego te płatności się odnoszą – aż do momentu zakończenia świadczenia usługi. Usługę wykonywaną w sposób ciągły przez okres przekraczający jeden rok, w przypadku której w trakcie danego roku podatkowego nie występują terminy rozliczeń ani płatności, traktuje się jako zrealizowaną z końcem każdego roku podatkowego, aż do momentu zakończenia jej świadczenia.
W przypadku, gdy przed realizacją dostawy towarów lub świadczenia usług podatnik otrzymał pełną lub częściową zapłatę – w szczególności w formie przedpłaty, zaliczki czy zadatku – obowiązek podatkowy w podatku VAT powstaje w momencie otrzymania tej zapłaty, w odniesieniu do jej wysokości.
Obowiązek podatkowy w VAT – szczególne zasady
Ustawa o VAT przewiduje liczne wyjątki od stosowania zasad ogólnych przy ustalaniu momentu powstania
obowiązku podatkowego. W zasadach szczególnych obowiązek podatkowy w VAT ustala się m.in. z chwilą otrzymania zapłaty czy też z momentem wystawienia faktury.
Obowiązek podatkowy w VAT występuje z datą otrzymania całości lub części zapłaty, w sytuacji:
- wydania towarów przez komitenta komisantowi na podstawie umowy komisu,
- przeniesienia z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu własności towarów w zamian za odszkodowanie,
- dokonywanej w trybie egzekucji dostawy towarów, o której mowa w art. 18, kiedy komornicy sądowi wykonujący czynności egzekucyjne w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego są płatnikami podatku od dostawy, dokonywanej w trybie egzekucji, towarów będących własnością dłużnika,
- świadczenia, na podstawie odrębnych przepisów, na zlecenie sądów powszechnych, administracyjnych, wojskowych lub prokuratury usług związanych z postępowaniem sądowym lub przygotowawczym, z wyjątkiem usług, do których stosuje się art. 28b, stanowiących import usług,
- świadczenia usług zwolnionych od podatku zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 37–41, m.in. usług ubezpieczeniowych, usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, usług w zakresie udzielania poręczeń, gwarancji i wszelkich innych zabezpieczeń transakcji finansowych, usług w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych.
Pozostałe 70% artykułu dostępne jest dla zalogowanych użytkowników serwisu.
Jeśli posiadasz aktywną prenumeratę przejdź do LOGOWANIA. Jeśli nie jesteś jeszcze naszym Czytelnikiem wybierz najkorzystniejszy WARIANT PRENUMERATY.
Zaloguj Zamów prenumeratę Kup dostęp do artykułuŹródło: Controlling i Rachunkowość Zarządcza nr 05/2025
