Odpowiedzialność członków zarządu spółki kapitałowej za zobowiązania podatkowe – praktyczne propozycje zabezpieczeń z perspektywy finansisty

Jeden ze znanych podziałów spółek w Polsce to podział na spółki osobowe i kapitałowe. Wśród spółek kapitałowych, zgodnie z Kodeksem spółek handlowych (dalej: KSH) wyróżnia się: spółkę z o.o., spółkę akcyjną oraz prostą spółkę akcyjną. Ogólnie rzecz ujmując, odpowiedzialność za zobowiązania w przypadku spółek kapitałowych co do zasady ogranicza się do majątku spółki. Jest to bardzo atrakcyjna forma prowadzenia działalności względem spółek osobowych, gdzie odpowiedzialność ta jest niemalże nieograniczona i, w najgorszym wariancie, dotknąć może majątku właścicieli. Są jednak sytuacje, w których członkowie zarządu spółki kapitałowej mogą zostać obciążeni i pociągnięci do odpowiedzialności z ich prywatnego dorobku.

Członkowie zarządu spółek kapitałowych narażeni są na trzy podstawowe rodzaje odpowiedzialności: cywilną, karną oraz za zobowiązania podatkowe. Te ostatnie są traktowane w tym kontekście odpowiedzialności wyjątkowo. Sama odpowiedzialność za zobowiązania firmy może sięgnąć dużo głębiej niż do majątku, które posiada spółka. Przykładowo, jeżeli jej aktywa okażą się niewystarczające do pokrycia wierzyciela, także w postaci organu podatkowego, za zaległości, których termin zapadalności obejmował czas pełnienia funkcji w zarządzie spółki członka, mogą one zostać pokryte z majątku tego członka właśnie.

Gdy spółka nie płaci: odpowiedzialność za nieuregulowane zobowiązania

Odpowiedzialność i konsekwencje nieuregulowanych zobowiązań finansowych spółki wobec wierzycieli opisane zostały głównie w przepisach Kodeksu spółek handlowych, Prawa upadłościowego oraz w Ordynacji podatkowej. Z każdego z tych aktów prawnych wynika także konieczność bycia jak najbardziej poinformowanym o sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Kodeks spółek handlowych oraz Prawo upadłościowe stanowią ścisłe reguły i terminy, co do których, jeżeli zaistnieją przesłanki, należy bezwzględnie podjąć określone czynności. W art. 299 §1 KSH określono, że w sytuacji, kiedy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Jeżeli jednak wystąpi ryzyko niewypłacalności spółki, a władze spółki zachowają odpowiedni termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, co z kolei doprowadzi do otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego lub zatwierdzenia układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu, nastąpić może wyłączenie takiej odpowiedzialności. Możliwe jest także wykazanie braku przesłanek do pociągnięcia do odpowiedzialności członka zarządu lub wykazanie braku winy w przypadku nieterminowego zgłoszenia wniosku o upadłość lub jego braku.

Z art. 11 ustawy Prawo upadłościowe wynika, że można mówić o niewypłacalności dłużnika, jeżeli stracił on zdolność do regulowania swoich zobowiązań i opóźnienie przekroczyło trzy miesiące. W sytuacji spółek kapitałowych, o takiej sytuacji można mówić także wtedy, kiedy zobowiązania przekraczają wartość majątku spółki w czasie dłuższym niż 24 miesiące. Jeżeli zaistnieją przesłanki do zaistnienia niewypłacalności spółki, art. 21 tej samej ustawy wskazuje, że w ciągu 30 dni od pojawienia się takich okoliczności należy złożyć w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Wyróżnić można wiele czynników, które spowodować mogą niewypłacalność spółki, m.in.: